بايد به اين نعمت خدا نظر كند كه چگونه او را از خونى بسته آفريد ، و بداند كه خدا بر آن توانايى دارد كه به مدد علم و هدايت به صورتى ديگر بيافريند . [ 3 ] بياييد تا در ابعاد قرائت و خواندن بينديشيم : چگونه خدا به انسان نوشتن را آفريد تا بتواند آزمايشهاى خويش را از نسلى به نسل ديگر انتقال دهد ، و اين آزمايشها و آزموده‌ها چندان انبوه و متراكم شد كه اكنون به صورت سيلى جهنده درآمده است كه گذرگاههاى علمى آن ، با وجود گستردگى آنها ، نمىتواند همهء آنها را در خود جاى دهد . آيا مىدانيد كه اگر آدمى از نوشتن آگاهى نداشت ، به صورت فردى از چهارپايان و بوزينگان در مىآمد ؟ سبحان اللَّه ! آيا مىبينيد كه با اين همه پيوسته كفران نعمت خدا مىكنيم ، بلكه هر چه نعمت بشر افزايش بيشتر پيدا مىكند ، كفر و طغيان بيشتر مىشود ؟ پس براى آن كه علم سبب سركشى و وسيله‌اى براى تبهكارى و ستمگرى نشود ، پروردگار توانا اين مطلب را به ياد ما مىآورد كه هر چه افقهاى علم آدمى گسترده‌تر مىشود ، بر او لازم مىآيد كه سپاسگزار پروردگار خويش باشد ، و به اين اعتراف كند كه پروردگارش / 222 بزرگوارتر است ، زيرا كه نوشتن با قلم را به آدمى آموخت ، و اگر پروردگارش اين موهبت را به او نمىبخشيد ، هيچ نبود . « اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ - بخوان و پروردگارت كريمتر است . » چنان كه مىگوييم : بخور و شكر خدا كن ، يا شكيبا شو و پروردگارت كريم است ، به نظر من ، در اين جا نيز خدا به ياد ما مىآورد كه او اكرم است ، و هر صفت پسنديده از او است ، پس او آن بخشنده‌اى است كه موهبت قلم را به آدمى ارزانى داشت ، و او آن برترى است كه هيچ كس به مدارج كمال و علم جز به يارى او نتواند رسيد . [ 4 ] از نشانه‌هاى كرم او يكى اين است كه به وسيلهء قلم آدمى را صاحب علم و دانش كرد ، پس قلم چيزى جز وسيله نيست . آيا اگر بنا بود كه ديوار چيزى بياموزد آيا مىتوانست چنين شود ؟ آيا بدان سبب نيست كه ديوار براى آموختن اهليت ندارد ؟ به همين گونه هر چه آدمى در ميدانهاى علم و دانش پيشتر رود ، لازم